Δαιμονισμένοι

Στέγη γραμμάτων & τεχνών Ιδρύματος Ωνάση Κεντρική σκηνή

Δραματοποιημένη Λογοτεχνία Κλασσικό 2017 15 

                                    
                    Konstantin Bogomolov
«Η απόλυτη ελευθερία θα υπάρξει όταν θα είναι αδιάφορο αν ζούμε ή δεν ζούμε.» Φ. Ντοστογιέφσκι, Δαιμονισμένοι

Μηδενιστές και προφήτες, τρομοκράτες και επαναστάτες, εκτελεστές και αυτόχειρες κατακλύζουν την Κεντρική Σκηνή της Στέγης από 22 Νοεμβρίου έως 10 Δεκεμβρίου. Το απέραντο μυθιστορηματικό υλικό των Δαιμονισμένων (1870-72) αναδομείται θεατρικά από τον Ρώσο σκηνοθέτη Κονσταντίν Μπογκομόλοφ (γενν. 1975), σηματοδοτώντας την πρώτη φορά που η Στέγη καλεί έναν ξένο καλλιτέχνη να σκηνοθετήσει Έλληνες ηθοποιούς.

Η επιλογή δεν είναι τυχαία. Με μια πεντάωρη διασκευή των Αδερφών Καραμάζοφ στη Στέγη, που αποθεώθηκε από θεατές και κριτικούς, ο Μπογκομόλοφ συστήθηκε το 2016 στο ελληνικό κοινό, μεταφέροντας το εμβληματικό μυθιστόρημα του Ντοστογιέφσκι από τον ύστερο 19ο αιώνα στα σαλόνια των σημερινών Ρώσων ολιγαρχών. Η σάτιρά του ήταν ανελέητη και το καλλιτεχνικό του εκτόπισμα αδιαμφισβήτητο.
Ο ρηξικέλευθος Ρώσος σκηνοθέτης επανέρχεται πάλι με Ντοστογιέφσκι και, μαζί με τον ελληνικό του θίασο, μας μεταφέρουν στο σκοτεινό σύμπαν του Σταβρόγκιν, του Βερχοβένσκι και των υπόλοιπων αντιηρώων του Φιόντορ Ντοστογιέφσκι. Έργο πολυφωνικό και οριακό, πολιτικός λίβελος και ταυτόχρονα φιλοσοφικό μυθιστόρημα, εξομολογητικό και συνάμα σαρκαστικό, οι Δαιμονισμένοι εστιάζουν στη δράση ενός κύκλου νεαρών μηδενιστών. Κι όμως, σύμφωνα με τον Κονσταντίν Μπογκομόλοφ, οι Δαιμονισμένοι δεν είναι τόσο ένα έργο για τον μηδενισμό ή τον σοσιαλισμό, όσο για τον πόθο της ζωής και τη σαγήνη του θανάτου. Όπως λέει χαρακτηριστικά ο ίδιος: «Μια λέσχη αυτοχείρων παρουσιάζει ο Ντοστογιέφσκι: όλοι οι ήρωές του σκέφτονται τον θάνατο, μαγεύονται από τον θάνατο. Θυμίζουν τους σημερινούς τρομοκράτες-καμικάζι αυτοκτονίας… Η αυτοκτονία στο έργο δεν εκλαμβάνεται ως πράξη απόγνωσης, αλλά ως επιλογή ζωής». Πόσο άραγε θα διέφεραν οι Δαιμονισμένοι, αν παρέμεναν Ευρωπαίοι και χριστιανοί, αλλά εξελίσσονταν σε μια άλλη εποχή και σε μια άλλη χώρα; Πόσο απέχουν σήμερα οι δαίμονες από τους αγγέλους;

«Σκοτεινά ένστικτα και αρχαϊκοί δαίμονες αφυπνίζονται από τα βάθη της φύσης μας και μας παραπλανούν. Μήπως, όμως, αυτοί οι δαίμονες είναι οι νέοι μας θεοί και η νέα μας αλήθεια; Πού θα μας οδηγήσει αυτή η αναζήτηση μιας νέας αλήθειας – σε μια νέα λύτρωση ή σε έναν νέο φασισμό;» Αυτό διερωτάται με σκεπτικισμό ο Μπογκομόλοφ και μεταφέρει τη δράση των ντοστογιεφσκικών αντιηρώων από τη ρωσική πολίχνη των προεπαναστατικών χρόνων στη σύγχρονη εποχή.
Οι Δαιμονισμένοι του, οπλισμένοι με οργή και έκσταση, δεν υπήρξαν ποτέ άλλοτε πιο σημερινοί, «ελληνικοί», «ρωσικοί» και οικουμενικοί.