Θα ήθελες να μου μιλήσεις για τα συναισθήματα της πρεμιέρας;

Άγχος, χαρά, φόβος, περιέργεια. Μέσα μου υπήρχε μια αγωνία για το αν θα καταφέρω να κάνω ένα άλμα θάρρους και πίστης. Ήθελα να βουτήξω χωρίς να ντρέπομαι στην περιπέτεια της ηρωίδας μου, ώστε να αφηγηθώ όσο καλύτερα μπορώ την ιστορία της. Αυτό που με απασχολούσε ήταν να την υπερασπιστώ, να την κάνω να ακουστεί. Τελικά οι άνθρωποι που ήρθαν στην πρεμιέρα δημιούργησαν μια αίσθηση οικογενειακή, οπότε τη θέση του άγχους πήρε ο ενθουσιασμός και η συγκίνηση. Νιώθουμε περήφανοι για αυτή την παράσταση και θέλαμε να τη μοιραστούμε.

Τι ήταν αυτό που σας ώθησε να ασχοληθείτε με το συγκεκριμένο έργο;

Το έργο γράφτηκε από τον Γκέοργκ Μπύχνερ το 1835 και παρουσιάζει τις τελευταίες μέρες του επαναστάτη Ζωρζ Δαντόν κατά τη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης. Με λίγα λόγια η υπόθεση: ο Δαντόν, εξαντλημένος από την αιματοχυσία αποσύρεται από τη δράση και έρχεται σε ιδεολογική σύγκρουση με τον πρώην σύντροφό του, Ροβεσπιέρο. Ο Ροβεσπιέρος τον οδηγεί τελικά στη γκιλοτίνα ως προδότη της επανάστασης.

Η ομάδα μας (RMS Mataroa) ασχολείται συστηματικά με θεματικές και κείμενα που σχετίζονται με κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα. Μετά το ταξίδι του πλοίου Ματαρόα, το σύντομο αναρχικό καλοκαίρι της Ισπανίας το ’36 και τα γεγονότα του Πολυτεχνείου ήρθε και η σειρά της Γαλλικής Επανάστασης. Το έργο “Ο Θάνατος του Δαντόν” προτάθηκε αρχικά από τη Χαρά Μάτα Γιαννάτου (η οποία είναι μέλος της ομάδας και συμμετείχε στη δραματουργία της παράστασης), εκείνη είχε την πρώτη επιθυμία. Το σύνθετο πολιτικό πλαίσιο, οι περίπλοκοι χαρακτήρες, ο ποιητικός λόγος και η αίσθηση ότι υπάρχει κάτι τρομερά σύγχρονο στο έργο, είναι μερικά στοιχεία που μπορώ να σκεφτώ ότι μας έκαναν να το επιλέξουμε.

Η διαδικασία δημιουργίας της παράστασης ήταν πολύ απαιτητική, πολύ διαφορετική από οτιδήποτε έχουμε συνηθίσει. Πειραματιστήκαμε με την αφαίρεση στη δραματουργία, με ατμόσφαιρες, μπήκαμε σε ρόλους. Ξεβολευτήκαμε. Κάναμε έρευνα για τη Γαλλική Επανάσταση, που ως περίοδος ήταν κάπως θολή για μας. Μας δόθηκε η ευκαιρία να σκεφτούμε πάνω σε έννοιες όπως: κοινωνική αλλαγή, βία, συντροφικότητα, φιλία, ματαίωση, προδοσία, απόλαυση, αμαρτία, πίστη. Τι είναι ευτυχία, επανάσταση, τι είναι δίκαιο και τι φυσικό. Το υλικό ήταν πλούσιο, ατελείωτο.

Προσωπικά άργησα να καταλάβω το έργο, μου φαινόταν βουνό. Είναι σοκαριστικό το ότι ο Μπύχνερ ήταν μόνο είκοσι ενός ετών όταν το έγραψε, αναρωτιέμαι πώς το έκανε. Ο λόγος του είναι σύνθετος, απαιτητικός. Ο ίδιος ήταν ανατόμος και νομίζω αυτό είναι φανερό και στη γραφή του. “Εγχειρίζει” τον άνθρωπο, τον μελετάει σε βάθος με επιστημονική ακρίβεια, φιλοσοφική περιέργεια και λεπτή ευαισθησία. Σιγά σιγά το κείμενο μου άνοιξε κάποια μικρά παραθυράκια και μετά λίγο μεγαλύτερα. Με γοήτευσε, άρχισε να ασκεί πολύ μεγάλη δύναμη επάνω μου, με συγκίνησε.  Συνδέθηκα πολύ με την αναρώτηση περί θανάτου και πόνου. Όλους μας επηρέασε βαθιά νομίζω αυτό το κείμενο, μας δυσκόλεψε αδιανόητα αλλά το αγαπήσαμε πολύ.

Εν έτει 2026 τι πιστεύεις ότι μας γοητεύει στη λέξη "επανάσταση";

Δεν είμαι σίγουρη ότι αυτή η λέξη μας γοητεύει. Έχει γίνει υπερχρήση της, έχει κανονικοποιηθεί σε τέτοιο βαθμό που νιώθω ότι έχει ενσωματωθεί πλήρως από τον δυτικό πολιτισμό, τη φιλοσοφία του καπιταλισμού και της κατανάλωσης. Η διαφήμιση έχει ευτελίσει τη λέξη, νομίζω έχει χαθεί κάθε νόημα. Ακούμε συνέχεια φράσεις για “μικρές και μεγάλες επαναστάσεις”, για την “επανάσταση μέσα μας και έξω μας”, για “κάτι επαναστατικό”. Όταν ακούμε πλέον “επανάσταση” σκεφτόμαστε οτιδήποτε άλλο εκτός από αλλαγή στην πολιτική εξουσία και στην πολιτική δομή.

Διαβάζοντας το έργο του Μπύχνερ, επέστρεψα στην πραγματική έννοια της επανάστασης, θυμήθηκα το φορτίο και το μέγεθος της λέξης. Δεν ξέρω αν αυτό με γοήτευσε αλλά ένιωσα σίγουρα ένα δέος.

Είμαστε διατεθειμένοι ως άνθρωποι να θυσιάσουμε το εγώ μας για το κοινό συμφέρον;

Είναι μια δύσκολη ερώτηση αυτή. Θα επιχειρήσω να απαντήσω για τον εαυτό μου. Ακόμα και αν νιώθω διατεθειμένη να το κάνω, να θυσιάσω κάτι δικό μου για το κοινό συμφέρον, θεωρώ ότι πάντα κάτι τέτοιο μένει να κριθεί στην πράξη. Στα μικρά πράγματα έχω την αίσθηση πως θα έβαζα τον εαυτό μου πίσω αν πίστευα ότι αυτό θα ωφελήσει ένα μεγαλύτερο σύνολο ανθρώπων. Αν αυτό ένιωθα ότι είναι το δίκαιο. Αν η θυσία που θα έπρεπε να κάνω ήταν όμως επίπονη και μεγάλη δεν ξέρω τι θα έκανα. Είναι υποθετική ερώτηση, στη φαντασία μου θα ήθελα να λέω ότι θα το έκανα, ότι θα σκεφτόμουν δηλαδή τους άλλους, όμως στ’ αλήθεια δεν ξέρω τι θα επέλεγα.

Νιώθεις ότι είμαστε παθητικοί απέναντι στην εξουσία;

Δεν μπορώ να απαντήσω αυτή την ερώτηση συνολικά. Μπορώ να την απαντήσω και πάλι για τον εαυτό μου. Απέναντι στην εξουσία που αντιμετωπίζω στην καθημερινότητά μου, στη δουλειά, στον δημόσιο χώρο, στις σχέσεις θέλω να πιστεύω ότι δεν είμαι παθητική, ότι αντιδρώ. Κάποιες φορές ίσως και υπέρμετρα γιατί νιώθω αυτόματα ότι κάποιος σε θέση εξουσίας είναι “εχθρός”, ότι δημιουργείται αυτόματα μια ανισότητα μεταξύ μας την οποία νιώθω την ανάγκη να ανατρέψω. Απέναντι όμως στην παντοδυναμία, την κρατική, την καπιταλιστική, αυτή των social media, νομίζω ότι είμαι παθητική. Δεν είμαι σίγουρη ότι ξέρω πώς να αντιδράσω σε κάτι που έχει ένα τέτοιο μέγεθος, είναι κάτι που με ξεπερνάει και μου προκαλεί αμηχανία.

Ωστόσο βλέπω ότι γίνονται και μεγάλες μετατοπίσεις σε σχέση με το πώς αντιλαμβανόμαστε την εξουσία. Το Me Too είναι ένα τέτοιο παράδειγμα. Είναι μεγάλη η συζήτηση γύρω από αυτό το κίνημα και το τι έχει αφήσει πίσω, αλλά είναι σίγουρο - και για μένα μόνο θετικό - το ότι κατάφερε να μας κάνει να αλλάξουμε αυτό που θεωρούσαμε δεδομένο μέχρι τώρα. Σε παγκόσμιο επίπεδο. Ή η κίνηση March to Gaza. Κάποια τέτοια παραδείγματα μου δίνουν ελπίδα, με κάνουν να πιστεύω ότι μπορούν να γίνουν και μεγαλύτερα βήματα αντίστασης και αλλαγής.

Μιας και ανήκεις σε μία ομάδα, οι ομάδες είναι εν τέλη αυτές που γράφουν ιστορία;

Όχι απαραίτητα. Η ομάδα είναι μια μεγάλη πρόκληση για αυτούς που την απαρτίζουν. Το αν θα καταφέρει να λειτουργήσει είναι πραγματικά αποτέλεσμα πολλών παραγόντων: σκληρή δουλειά, κοινός στόχος, σεβασμός και θαυμασμός για τον άλλον, υποχωρήσεις από όλους. Και το βασικότερο: εμπιστοσύνη - δύσκολο πράγμα. Θεωρώ ότι μια ομάδα είναι συνεχές πεδίο διαπραγμάτευσης των σχέσεων και των δυναμικών. Οι άνθρωποι αλλάζουν, ο ψυχικός τους χώρος μεταλλάσσεται. Χρειάζεται μεγάλη φροντίδα ένα σύνολο για να έχει διάρκεια. Θεωρώ χρήσιμο οι άνθρωποι να μη δουλεύουν αποκλειστικά σε μια κλειστή ομάδα, να ανανεώνουν το υλικό τους και να επιστρέφουν πιο δυνατοί, με καινούργια έμπνευση. Ή να μην επιστρέφουν - είναι κι αυτό μια επιλογή. Είναι σημαντικό να επιλέγεις την ομάδα και να μην κρύβεσαι πίσω από αυτή. Προσωπικά με συγκινεί πάρα πολύ το “εμείς”, πιστεύω ότι μαζί με τον άλλον μπορώ να τα καταφέρω καλύτερα. Για να σου απαντήσω όμως στο αν οι ομάδες γράφουν ιστορία, νομίζω ότι έχουν μια ξεχωριστή θέση σε αυτή γιατί εκπληρώνουν μια παιδική μας φαντασίωση. Μας κάνουν να νιώθουμε λιγότερο μόνοι.

Photo credit: Χρήστος Βασιλόπουλος