Έχοντας μείνει λίγες ακόμα παραστάσεις για την αυλαία της Αντιγόνης συνάντησα την Λένα Μποζάκη για να μου μιλήσει για την παράσταση και το πόσο την άλλαξε το φετινό καλοκαίρι, την γοητεία που της αποπνέει ο λόγος του Σοφοκλή και το πόσο επίκαιρος φέρει και τέλος γι' αυτή την αιώνια σύγκρουση ανάμεσα στο συναίσθημα και τον νόμο.

Πόσο δημιουργικό ήταν το φετινό καλοκαίρι για εσένα;

- Ήταν πράγματι ένα πολύ όμορφο και δημιουργικό καλοκαίρι αυτό που σιγά σιγά κλείνει πια μαζί με τις παραστάσεις της Αντιγόνης. Η συνεργασία μου με όλους τους συντελεστές που δημιούργησαν μαζί την παράσταση ήταν μια αναπάντεχα όμορφη έκπληξη και εμπειρία. Και λέω έκπληξη γιατί δεν ήμουν από την αρχή στη διανομή, μπήκα κατά την διάρκεια των προβών κι ενώ είχε ήδη αρχίσει να δημιουργείται η παράσταση και να γνωρίζεται ο θίασος. Φυσικά δεν δυσκολεύτηκα καθόλου να ενσωματωθώ μιας και μιλάμε για μια καταπληκτική ομάδα αποτελούμενη από πραγματικά εξαιρετικούς ανθρώπους που πλέον λατρεύω. Η δημιουργικότητα δεν είναι κάτι «μαγικό», αλλά μια διαδικασία που γεννιέται όταν συναντηθούν ορισμένες εσωτερικές και εξωτερικές προϋποθέσεις ώστε να νιώθει κανείς ασφάλεια να εκφράζεται γνήσια, άκριτα, με ανοχή στην αβεβαιότητα και το λάθος και η ομάδα αυτή το δημιούργησε αυτό το κλίμα τόσο πάνω όσο και κατω από τη σκηνή.

Έχοντας παίξει τόσες παραστάσεις τι ήταν αυτό που σε γοητεύει στον λόγο του Σοφοκλή και ποιά φράση σε αντιπροσωπεύει;

- Η Αντιγόνη, προσωπική μου γνώμη, είναι η σπουδαιότερη από τις τραγωδίες που έχουν γραφτεί. Τη θεωρώ ένα σημερινό έργο, ιδιαίτερα σε μια εποχή που ο πόλεμος μαίνεται τόσο κοντά μας. Η φωνή μιας γυναίκας, που εκφράζει την ενσυναίσθηση και την ανθρωπιά, αντιπαρατίθεται στην αδιαλλαξία ενός άνδρα που κατέχει τη θέση ισχύος· μια σύγκρουση που μοιάζει να ζούμε ακόμη και σήμερα. Πολλές φορές αναρωτιέμαι: αν κυβερνούσαν γυναίκες, θα συνέβαιναν όλα αυτά; Νομίζω πως όχι. Αυτό που γοητεύει στον λόγο του Σοφοκλή είναι ακριβώς η δύναμη με την οποία γεφυρώνει αιώνες. Με λιτότητα και ποιητικότητα, με μουσικότητα και ρυθμό, ο ποιητής εκφράζει πανανθρώπινες συγκρούσεις, όπως η μάχη ανάμεσα στον ανθρώπινο και τον θείο νόμο, το καθήκον και το συναίσθημα, την εξουσία και τη συνείδηση. Η γλώσσα του έχει τραγική ένταση και λυρισμό, ενώ οι εικόνες και οι αντιθέσεις του δίνουν μεγαλείο και διαχρονικότητα. Έτσι, είναι δύσκολο να ξεχωρίσει κανείς μόνο μία φράση που να γοητεύει, γιατί κάθε στίχος της Αντιγόνης μοιάζει να μιλά κατευθείαν σε εμάς, σήμερα, με την ίδια δύναμη όπως και πριν από δυόμισι χιλιάδες χρόνια. Τέλος να αναφέρω ότι σημαντικό ρόλο στην δίκη μας εκδοχή της παράστασης έπαιξε και η υπέροχη μετάφραση που έκανε η Παναγιώτα η Πανταζή η οποία κρατάει φοβερή ισορροπία ανάμεσα στον ποιητικό λόγο και την λιτότητα που το κάνει άμεσο και σύγχρονο για τον θεατή.

Αντιμετωπίσες δυσκολίες μιας και βρίσκεσαι στον Χορό αλλά ερμηνεύεις και την Ευριδίκη;

- Ο Χορός απαιτεί συλλογικότητα, ρυθμό και ομαδική έκφραση, ενώ η Ευριδίκη είναι ένας ατομικός ρόλος με προσωπικό δράμα και εσωτερικότητα. Θα έλεγα ότι αυτή η πρόκληση με βοήθησε να καταλάβω καλύτερα το έργο, αφού βίωσα τόσο τη συλλογική ματιά όσο και το προσωπικό πάθος. Έτσι, η δυσκολία έγινε τελικά πλούτος για την ερμηνεία μου.

Ποια είναι η δική σου οπτική σε αυτή την αιώνια διαμάχη;

- Η δική μου οπτική είναι ότι η διαμάχη ανάμεσα στον ανθρώπινο νόμο και τον άγραφο, ηθικό νόμο της συνείδησης δεν έχει ποτέ οριστική λύση. Στην Αντιγόνη βλέπουμε πώς και οι δύο πλευρές έχουν μια δόση αλήθειας: ο Κρέοντας θέλει την τάξη και τη σταθερότητα, ενώ η Αντιγόνη υπερασπίζεται τον σεβασμό και την αγάπη προς τον νεκρό αδελφό της. Προσωπικά, με γοητεύει η στάση της Αντιγόνης, γιατί βάζει τον άνθρωπο πάνω από τον νόμο και δείχνει πως χωρίς ενσυναίσθηση η εξουσία γίνεται σκληρή και άδικη. Ωστόσο πιστεύω ότι η αλήθεια βρίσκεται κάπου στη μέση: μια κοινωνία χρειάζεται και νόμους, αλλά και ανθρωπιά για να μπορεί να σταθεί.

Μπήκες στο τριπάκι να φέρεις τους ήρωες στο σήμερα και να τους ερμηνεύσεις;

- Ναι, μπήκα στον πειρασμό να τους δω στο σήμερα, γιατί οι συγκρούσεις τους είναι διαχρονικές. Η Αντιγόνη, ο Κρέοντας, η Ισμήνη, Αιμονας, η Ευριδίκη δεν είναι απλώς μορφές της αρχαίας δραματουργίας· είναι φωνές που θα μπορούσαν να υπάρχουν και σήμερα, σε πολιτικές, κοινωνικές ή προσωπικές συγκρούσεις.

Υπάρχει στο έργο μία σύγκρουση του δικαίου με τον νόμο;

-Ναι, υπάρχει. Η Αντιγόνη εκφράζει το άγραφο, ηθικό και θείο δίκαιο, ενώ ο Κρέοντας υπερασπίζεται τον ανθρώπινο νόμο και την κρατική τάξη. Αυτή η σύγκρουση είναι που δημιουργεί την τραγικότητα του έργου.

Οι γνώμες που ακούγεται διακατέχονται από μία απολυτότητα;

- Ναι, οι γνώμες παρουσιάζονται με απολυτότητα. Η Αντιγόνη δεν διαπραγματεύεται την απόφασή της, και ο Κρέοντας εμμένει πεισματικά στη δική του στάση. Αυτή η αδιαλλαξία και από τις δύο πλευρές οδηγεί τελικά στην καταστροφή. Ο Χορός είναι αυτός που κάνει την μετακίνηση ξεκινώντας όντας υπέρ του Κρέωντα αλλά αργότερα αμφιβάλλει για το αν αυτό που λέει είναι το σωστό.